ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΠΑΓΕΤΩΝΩΝ
Πώς Σχηματίστηκε η Jökulsárlón και Γιατί Συνεχίζει να Μεγαλώνει
Μια λιμνοθάλασσα νεότερη από τη ζώσα μνήμη: πώς μια υποχωρούσα γλώσσα του Vatnajökull σκάλισε τη Jökulsárlón, γιατί είναι η βαθύτερη λίμνη της Ισλανδίας, και γιατί συνεχίζει να μεγαλώνει.
Check dates and availability ↗Ο παγετώνας που έφτασε στη θάλασσα
Ο Breiðamerkurjökull είναι μία από τις μεγαλύτερες γλώσσες εκροής του Vatnajökull, του μεγαλύτερου παγόβουνου της Ευρώπης σε όγκο. Για το μεγαλύτερο μέρος της καταγεγραμμένης εγκατάστασης έρεε σχεδόν σε όλη τη διαδρομή μέχρι τον Ατλαντικό, αφήνοντας μόνο μια λεπτή λωρίδα μαύρης άμμου ανάμεσα στο άκρο του και το κύμα. Καθώς προχωρούσε και υποχωρούσε για αιώνες συμπεριφερόταν σαν αργή μπουλντόζα, αλέθοντας το έδαφος από κάτω του και σπρώχνοντας μπάζα μπροστά σε ράχες. Καθοριστικά, επειδή ο πάγος ήταν παχύς, βαρύς και σε κίνηση, έκοβε τόσο προς τα κάτω όσο και προς τα εμπρός, σκαλίζοντας μια λεκάνη στο υπόστρωμα που θα φιλοξενούσε αργότερα τη λιμνοθάλασσα. Τίποτα σχετικά με τη Jökulsárlón δεν βγάζει νόημα χωρίς να ξεκινήσουμε από εδώ: η λίμνη είναι το σχήμα που άφησε πίσω του ο παγετώνας όταν υποχώρησε.
Ένα χαράκωμα σκαμμένο κάτω από τη στάθμη της θάλασσας
Η λεπτομέρεια που μετατρέπει αυτό από μια συνηθισμένη λιμνούλα νερού τήξης σε κάτι αξιοσημείωτο είναι το βάθος. Καθώς ο Breiðamerkurjökull προχωρούσε προς τα εμπρός έσκαψε μια χαράδρα που φτάνει πολύ κάτω από τη στάθμη της θάλασσας — ο λόγος που η Jökulsárlón είναι πλέον, κατά κοινή ομολογία, η βαθύτερη λίμνη της Ισλανδίας, με δημοσιευμένες βυθομετρήσεις που κυμαίνονται από περίπου 248 έως πάνω από 284 μέτρα. Αυτό το εύρος δεν οφείλεται τόσο σε ανακριβή μέτρηση όσο σε έναν κινούμενο στόχο: η λεκάνη συνεχίζει να μεγαλώνει. Επειδή ο πυθμένας βρίσκεται κάτω από τη στάθμη της θάλασσας, η λιμνοθάλασσα συνδέεται με τον ωκεανό αντί να στέκεται πάνω από αυτόν, και αυτό το ένα γεγονός καθορίζει σχεδόν όλα τα άλλα σχετικά με το μέρος — τις παλίρροιές του, την αλατότητά του, και το γεγονός ότι δεν παγώνει εντελώς ούτε στα βάθη ενός ισλανδικού χειμώνα.
Γεννήθηκε τη δεκαετία του 1930
Η Jökulsárlón είναι ένα από τα πολύ λίγα παγκόσμιας κλάσης φυσικά αξιοθέατα της Ευρώπης νεότερα από τη ζώσα μνήμη. Μέχρι τις αρχές του εικοστού αιώνα ο Breiðamerkurjökull έφτανε ακόμα σχεδόν μέχρι την ακτή, και δεν υπήρχε καθόλου λιμνοθάλασσα. Τις δεκαετίες θέρμανσης μετά τα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα ο παγετώνας άρχισε να υποχωρεί από τη λεκάνη που είχε σκαλίσει, και γύρω στο 1934–35 εκείνο το κοίλωμα άρχισε να γεμίζει με νερό τήξης. Μέσα σε λίγες δεκαετίες μια λιμνούλα είχε γίνει λίμνη. Άνθρωποι που μεγάλωσαν σε φάρμες κατά μήκος αυτής της ακτής μπορούν, κατ' αρχήν, να θυμούνται μια εποχή πριν υπάρξει η Jökulsárlón — κάτι που είναι γνήσια παράξενο να μπορεί κανείς να πει για ένα μέρος που τώρα βρίσκεται στο εξώφυλλο οδηγών ταξιδιού.
Γιατί συνεχίζει να μεγαλώνει
Η διαδικασία που δημιούργησε τη λιμνοθάλασσα δεν έχει σταματήσει. Το άκρο του Breiðamerkurjökull συνεχίζει να υποχωρεί — με ρυθμό περίπου 200 μέτρων τον χρόνο τα τελευταία χρόνια, αν και ο ρυθμός ποικίλλει — και κάθε μέτρο που υποχωρεί παραδίδει περισσότερο από εκείνο το βαθύ χαράκωμα του υποστρώματος σε ανοιχτό νερό. Η λιμνοθάλασσα έχει μεγαλώσει περίπου τετραπλάσια από τη δεκαετία του 1970, από περίπου 8 χλμ² σε κάπου στην περιοχή των 18 έως 25 χλμ² ανάλογα με ποια έρευνα διαβάζετε. Θερμότερα καλοκαίρια επιταχύνουν την τήξη στο μέτωπο απόσπασης και σε όλη την επιφάνεια, και η παλιρροϊκή σύνδεση με τη θάλασσα βοηθά να διαβρώνεται ο πάγος από κάτω. Σε πρακτικούς όρους, η Jökulsárlón που φωτογραφίζετε είναι μετρήσιμα μεγαλύτερη από αυτή που έβλεπαν παλαιότεροι επισκέπτες.
Τι είναι η απόσπαση παγόβουνων, και γιατί ο πάγος είναι μπλε
Τα παγόβουνα προέρχονται από την απόσπαση — το μέτωπο του παγετώνα διαλύεται εκεί όπου συναντά βαθύ νερό. Η άνωση και το τράβηγμα της παλίρροιας υπονομεύουν τον πάγο μέχρι να αποσπαστούν πλάκες, μερικές φορές με έναν κρότο που ακούγεται σε όλη τη λιμνοθάλασσα, και επιπλέουν ελεύθερα. Αυτός ο πάγος είναι παλιός: ξεκίνησε ως χιόνι που έπεσε στο ψηλό οροπέδιο του Vatnajökull και θάφτηκε, συμπιέστηκε και οδηγήθηκε αργά κατηφορικά για αιώνες. Η συμπίεση είναι ο λόγος που τόσο μεγάλο μέρος του λάμπει βαθύ ηλεκτρικό μπλε — οι παγιδευμένες φυσαλίδες αέρα στραγγίζονται μέχρι ο πυκνός πάγος να απορροφά κάθε χρώμα εκτός από το μπλε. Τα λευκά παγόβουνα είναι νεότερα ή πιο αεριζόμενα· οι μαύρες ρίγες είναι ηφαιστειακή τέφρα που καταπόθηκε κατά τη διάρκεια παλιών εκρήξεων και μεταφέρεται μέσα στον πάγο. Το να διαβάζετε αυτά τα χρώματα σας λέει την ιστορία του πάγου.
Μια λίμνη που ακόμα γράφει το δικό της μέλλον
Το κοντό κανάλι της Jökulsárlón προς τη θάλασσα διευρύνεται και βαθαίνει σιγά σιγά, και παρατηρητές έχουν επισημάνει εδώ και καιρό ότι το κύμα προχωράει πίσω προς τη γέφυρα του Ring Road πάνω από την εκροή — η ακτογραμμή εκεί έχει ενισχυθεί περισσότερες από μία φορές. Κοιτάζοντας αρκετά μπροστά, η μοίρα της λιμνοθάλασσας είναι δεμένη με αυτή του παγετώνα: καθώς ο Breiðamerkurjökull συνεχίζει να υποχωρεί προς την ενδοχώρα και να λεπταίνει, η λεκάνη θα συνεχίσει να γεμίζει, και ορισμένοι ερευνητές αναμένουν ότι ο κόλπος θα ανοίξει τελικά πιο πλήρως στον Ατλαντικό. Τίποτα από αυτά δεν είναι δεδομένο, και οι χρονικές κλίμακες είναι μεγάλες και αβέβαιες. Αλλά αυτό υπογραμμίζει τον ουσιαστικό χαρακτήρα του μέρους — αυτό δεν είναι ένα ολοκληρωμένο τοπίο αλλά ένα που βρίσκεται ορατά, ενεργά υπό κατασκευή.